Dưới bóng hoàng lan thạch lam

     
*
*

TS. Lê Thanh Nga

trong số những truyện ngắn của Thạch Lam, có vẻ như như “Dưới láng hoàng lan” là 1 trong tác phẩm tương đối “lạc điệu”. Nó không viết về số đông nỗi khổ ải của kiếp nhân sinh trên một phố thị trấn tiêu điều, vào một xóm nhỏ vùng ngoại ô tăm tối, không về một nỗi niềm của mẫu tôi đầy tự ti trước nuốm giới, nhưng mà viết về cuộc quay lại của một chổ chính giữa hồn thanh sạch, trong một dứt khá tươi sáng và gợi mở… va vào thiên truyện là chạm vào thế giới trong lành của một kí ức không xa nhưng lại lại gợi những niềm cổ tích, lúc nhân vật vừa mới được nếm trải, lại vừa bị đẩy xa khỏi thế giới của mình.Tất cả như xa như gần bởi những khoảng cách không gian với đa số cuộc đi về không áp theo một quy nguyên tắc nào cả. Và đều thứ bởi thế, vừa lãng đãng lại vừa hiện tại hữu trong những cảm nhận tinh tế và sắc sảo và tương khắc khoải. Bao che lên quả đât ấy là 1 trong những tình cảm thanh cao cùng nhẹ nhõm nhưng không hẳn không chứa phần đông nỗi niềm u uẩn.

Bạn đang xem: Dưới bóng hoàng lan thạch lam

*

Nhà văn Thạch Lam (1910-1942)

1. Dưới bóng hoàng lan nói lại hành trình của một nam giới trai từ phố thị trở về search lại phần đông phút giây ấm áp và lử thử nơi khu vườn cũ và tòa nhà cũ. Đấy là một trong tình cảm cực kỳ đẹp (cũng như vẻ đẹp mắt và hiền từ trong cách đặt vấn đề và lựa chọn đề tài của người sáng tác truyện ngắn). Bởi lẽ đó, toàn bộ các nhân vật mở ra đều mang trong bản thân sự sáng sủa trong, hồn hậu. Chỉ tất cả bốn nhân vật, và tần suất mở ra về cơ bạn dạng đều như nhau. Chưng Nhân - dường như là lão bộc - mở ra ít hơn, ở vị trí cuối cống phẩm nhưng cũng khá được nhắc tên ngay lập tức từ phần đầu. Tên thường gọi của họ tạo nên những can hệ nhẹ nhàng. Cần để ý là vào văn học giờ đây cách để tên, gọi tên nhân vật thường phổ cập hai xu hướng: hoặc là quê mùa, ngờ nghệch, xấu xí, nhỏ xíu mọn, thậm chí quái gở nhằm thể hiện thảm kịch “dưới đáy” của con người, hình dáng chị Dậu, Chí Phèo, lão Hạc, cu Lộ, Lang Rận, Oẳn Tà Roằn, Trạch Văn Đoành… của văn học hiện tại thực; hoặc mĩ miều, đài các, “sang chảnh”, vẻ bên ngoài Tuyết, Loan, Mai… của tè thuyết từ Lực Văn Đoàn; xuất xắc mỉa mai một chút, nhại một chút ít kiểu Vũ Trọng Phụng vào Số đỏ. Thạch Lam dường như không nằm trong về chỗ nào trong hai xu thế đó. Tên nhân đồ gia dụng của ông thường tìm hiểu sự hồn nhiên bình đạm, như thể những trang văn bình đạm nhắm đến những phận người và bức ảnh hiện thực cũng ít nhiều bình đạm của ông, là An, Liên, Sơn, bà vắt Thi, bác bỏ phở Siêu, Tâm, Diệu… thương hiệu nhân thứ trong Dưới bóng hoàng lan, về cơ bản vẫn duy trì vẻ bình đạm hồn nhiên ấy, nhưng không hẳn không tỏ ý khuấy động một chút ít suy tư của người đọc. Cái tên Thanh của nhân đồ vật trung trung ương được xướng lên ngay khởi đầu tác phẩm gợi một cảm nhận về việc thanh sạch mát của tình cảm. Thậm chí, còn vang khẽ một khao khát thanh lọc trung tâm hồn trong ám hình ảnh của một hành trình trở về mang tính biểu tượng: “Thanh lách cánh cửa gỗ để khép, vơi nhàng cách vào” (tr.68)(1). Trong vắt giới ngập cả thứ rung cảm im lắng của rất nhiều vòng ánh sáng, hương thơm lá tươi non, mùi hương hoàng lan thoáng với tuyến phố lát gạch chén tràng rêu phủ, căn nhà và chiếc trường kỉ cũ kĩ ấy, các nhân vật đều lộ diện với tên gọi nền nã cùng gợi lên các tình cảm nhân hậu hay 1 vẻ đẹp gần gũi và gợi một phẩm hóa học hay nỗi niềm: bác bỏ Nhân, cô Nga.

cũng như trong một số trong những tác phẩm không giống của Thạch Lam, Dưới bóng hoàng lan không quá chú trọng việc mô tả tính bí quyết nhân vật, mà đa phần từ nhân vật để gợi tình cảm và giá bán trị. Những nhân vật không tồn tại một cá tính, một tính cách cụ thể trong sự diễn đạt trực tiếp, mà người đọc chỉ rất có thể cảm dấn trạng thái trung ương hồn bọn họ trong cách họ cư xử với nhau và cảm giác về cụ giới. Đấy là sự việc đối xử ân cần, đầy tin yêu, không chỉ giữa bà con cháu Thanh, nhưng mà cả chưng Nhân, cùng nhất là cô Nga - mặt hàng xóm. Sự dịu nhàng, thân mật và gần gũi và tôn trọng vẫn xóa nhòa rất nhiều khoảng phương pháp để họ đích thực trở thành những người dân trong một gia đình. Tình cảm gia đình sâu nặng trĩu ấy khởi tự tiếng điện thoại tư vấn trong nghẹn ngào (mà cũng mãi new cất lên được) “Bà ơi” của Thanh, đến những cử chỉ ân cần, quan tâm của bà, những thân thương có phần ngập ngừng, e lệ của Nga, bữa cơm thân mật và gần gũi và cuộc nói chuyện dưới ánh đèn sáng mãi tận tới khuya…

các nhân trang bị của truyện gần như xuất hiện không còn đường đột. Ngoài ra Thạch Lam rất gồm ý thức chuẩn bị cho sự góp mặt của mình một bí quyết kĩ lưỡng khi biểu thị những tín hiệu - duy nhất là tín hiệu music báo trước rằng tất cả ai đó đang đến: trước khi người bà bước vào là một trong những vật chắc chắn rất thân thiết: “Một chiếc bóng lẹ làng mạc từ trong vụt ra, rơi xuống phương diện bàn; Thanh định thần chú ý rõ: bé mèo của bà chàng, nhỏ mèo già vẫn chơi đùa với nam nhi ngày trước” (tr.68). Tiếp đó, bà chàng new xuất hiện, song, còn được dẫn dắt vì những tiếng bước chân: “Thanh bước xuống giàn thiên lí. Bao gồm tiếng bạn đi, rồi bà chàng, mái tóc bạc phơ, kháng gậy trúc, ở không tính vườn vào” (tr.68-69). Và rồi, Nga mở ra sau giờ nói, giờ đồng hồ cười... Việc để các nhân đồ vật này lộ diện một cách chậm rì rì và có chuẩn bị, trong khi là sự cố gắng ý để Thanh vào chổ chính giữa thế cần đợi chờ, hoặc để con trai kịp sửa soạn trung ương lí cho số đông hạnh ngộ hẳn đang rất được chờ đợi; nhằm dung dị hóa sự mãi mãi của nhỏ người… và dĩ nhiên, trải qua sự chậm rì rì rãi, thong thả ấy, tín đồ đọc cũng cảm được dòng khiêm nhường, điềm tĩnh của các nhân vật.

cùng với sự mở ra điềm tĩnh, khiêm nhường ấy, những nhân trang bị của Dưới trơn hoàng lan cũng luôn luôn nói năng, hành động nương nhẹ, trong quan hệ giới tính với nhau hoặc trong các bước của mỗi người. Ngay lập tức từ lúc xuất hiện, Thanh không đẩy cánh cửa gỗ, cơ mà là “lách” cửa nhà gỗ, rồi tiếp đó quý ông “nhẹ nhàng bước vào” như một cố gắng để ngoài phá tan không gian yên tĩnh và thời gian bình lặng như đọng lại trong toàn bộ mọi sản phẩm ở khu vườn cũ, tòa nhà cũ, nhằm tránh làm cho thảng thốt “mùi lá tươi non phảng phất trong không khí” (tr.68). Hình như người bé xa quê ấy không muốn gây ra một sự xáo trộn, dù bé dại nhất so với “sự lặng ngắt trầm tịch cho nỗi Thanh trở phải nghẹn họng”, “tựa như bao sự rầm rĩ ở ngoài kia đều xong xuôi lại trên bậc cửa” (tr.69). Trong không khí mà ngay lập tức đến con mèo cũng chỉ lộ diện trước tiên bởi cái bóng trong tinh thần lẹ làng và động thái rơi xuống, chứ không hẳn là hiện tại thân cố kỉnh tục của chính nó nhảy xuống. Không chỉ là Thanh, mà toàn bộ cơ thể bà, cả phụ nữ hàng buôn bản cũng hầu hết gượng nhẹ trong mỗi cử chỉ, lời nói. Thật ấm cúng biết bao với hình hình ảnh “Bà cố gắng thôi nhai trầu, đôi mắt hiền từ dưới làn tóc white đưa lên quan sát cháu” (tr.69). Chưa phải là đưa mắt theo phong cách nói thông thường kiểu “chỉ tay, gửi mắt”, cơ mà là đưa lên - từ tốn và khắc khoải. Ngoài ra bao thích yêu, lo lắng dành đến cháu tập trung trong “nhãn tự” này! Còn Nga, toàn bộ mọi cử chỉ, khẩu ca của cô đều hiện hữu lên cái vơi nhàng, kín đáo đáo, thướt tha của một “gái quê”; lúc nạp năng lượng cơm thì “vén áo ngồi cạnh bên bà cụ”, “ăn bé dại nhẹ, vắt chừng”. Khi hai tín đồ ra vườn, “Thanh chưa biết nói gì; cánh mày râu vít một cành lan xuống giữ vào tay để Nga tìm hoa, rồi nhẹ nhàng buông ra đến cành lại cong lên” (tr.73). Hành động nhẹ nhàng trong một tình cảm âu yếm của hai con người hẳn chưa lúc nào bị vướng vày những ý nghĩ è tục ấy làm đẹp và thanh cao hơn nữa tâm hồn họ.

Để ko khuấy đụng cuộc trở về của Thanh, với không khuấy cồn cái thận trọng của khu vườn, căn nhà và thậm chí, có thể còn là giấc mộng của nhỏ mèo già nua, ngoài ra người trở về và người chờ đón đều thông thường ý nghĩ buộc phải nói với nhau bởi những gì dìu dịu nhất, chăm lo nhất bao gồm thể. Những gì bọn họ nói ra vừa đủ thân thiết để không suồng sã, đầy đủ khách sáo để không xa lạ, và ngoài ra trong mỗi phát ngôn của nhân vật những lấp lửng một điều gì không nói hết, để đối phương chờ đợi và cũng trường đoản cú mình ngóng đợi. Toàn bộ vì thế, các vừa phải, tạo nên nên xúc cảm vừa quan tâm vừa vơi ngọt.

những đối thoại dạng câu hỏi trong nhà cửa thường không dứt bằng chữ “à”, “hả” mà ngừng bằng “ư” - một nguyên âm hẹp, sản phẩm giữa, âm sắc trung hòa - nhân chính cùng với thói quen áp dụng của nó làm cho niềm trắc ẩn, thích thương. Nó có mặt một links nhẹ nhàng cơ mà bền chặt trong những người trong gia đình và những người dân vừa chớm nở một cảm xúc tinh khôi.

Xem thêm: Mua Online Tinh Dầu Khử Mùi Ô Tô, Top 3 Tinh Dầu Khử Mùi Xe Ô Tô Hiệu Quả Nhất

Một điểm đáng chăm chú nữa là các nhân đồ dùng của Dưới nhẵn hoàng lan phần nhiều đẹp. Chưng Nhân đẹp mắt ở sự hiền từ tận tụy; Thanh đẹp mắt với tấm lòng lương thiện luôn hướng về nơi bắt đầu nguồn, với đa số tình cảm sáng sủa trong vô trùng; cả thể hóa học và ý thức của fan bà khiến ta dễ địa chỉ đến một bà tiên bước ra trường đoản cú cổ tích; Nga đẹp nhất vẻ đẹp nhất của một thiếu nữ đương độ xuân e ấp; thanh nữ đẹp một bí quyết khiêm nhường nhịn nhưng sexy nóng bỏng - một vẻ đẹp nhất phảng phất màu hoa chanh hoa bưởi đã từng khiến Nguyễn Bính xao lòng: cô “xinh xắn trong tà áo trắng, mái tóc black lánh buông bên trên cổ nhỏ” (tr.71). Sự mở ra của Nga khiến không gian, sự vật bình thường quanh cũng rất đẹp lây: “Lá rau củ tươi xanh ngắt mặt bàn tay trắng hồng nhỏ tuổi nhắn” (tr.71).

2. Toàn bộ những hành động, đông đảo đối thoại, cụ thể kể bên trên cũng chính là những nguyên tố cơ phiên bản của cốt truyện. Nói vậy để xác định thêm một lần tiếp nữa rằng cũng giống như phần lớn các tác phẩm của Thạch Lam, Dưới nhẵn hoàng lan là 1 trong truyện không có cốt. Toàn bộ đều tiến triển, vận tải theo cách hết sức nhẹ nhàng, chưa hẳn để kể, cơ mà để gợi một tình cảm, một trạng thái trung khu hồn và cả một tinh thần của hiện nay thực. Xin nói thêm rằng, Dưới nhẵn hoàng lan không chỉ miêu tả niềm vui, sự bắt gặp tâm hồn mình trong hành trình dài trở về của nhân vật, mà còn báo hiệu một điều gì đó có thể xảy ra vào một dự cảm chẳng lành. Hồ hết dự cảm ấy lộ diện ngay trong loại “nghẹn lại” của cổ họng Thanh, một trong những mảnh trời xanh tung tác mặt đáy bể lúc nam nhi rửa mặt, với trong cả mẩu chuyện ba bà con cháu nói với nhau dưới đèn điện mãi tới khuya cùng với cuộc giã biệt đầy e ấp khiến “Thanh đi trở vào rất thong thả. Gồm cái gì vơi ngọt chăng tơ chỗ nào đây, khiến chàng vương vãi phải. Phái mạnh đến trường kỉ ngồi ở bên đèn” (tr.73-74). Một dáng ngồi khắc khoải gợi nỗi bi hùng vô hạn!

không giống với hồ hết nhân thiết bị trong Hai đứa trẻ, các nhân thiết bị của Dưới láng hoàng lan trong khi yên ổn trong khu vườn cũ và căn nhà cũ, tuy vậy sự bình lặng đáng ngạc nhiên đó chẳng phải không gợi một chút băn khoăn cho tín đồ đọc. Trong chiếc vẻ lành hiền khô ấy là một cái gì cam chịu. Vả chăng, hồ hết con fan ấy, quang cảnh ấy liệu bao gồm giữ mãi được dòng vẻ lành hiền theo năm tháng? Hình hình ảnh Thanh cho tới cổng “còn đứng lại quan sát cây hoàng lan và các cây khác trong vườn” vừa nhấn mạnh sự đính thêm bó của đấng mày râu với vùng đi về, lại vừa trào lên một mơ hồ nước bất an trong những người phát âm nhạy cảm, đa đoan?

3. Con fan cố hương, con fan lần kiếm tìm vẻ đẹp mắt trong vượt khứ ấy, đương nhiên thể hiện tại một cách không hề thiếu nhất sinh sống Thanh - một cánh mày râu trai mồ côi phụ thân mẹ, thuở nhỏ dại được bà ấp yêu, siêng bẵm, béo lên ra tỉnh có tác dụng rồi cứ các ngày ngủ lại trở trở về viếng thăm bà. Cùng với Thanh, các lần trở về là một trong lần được rửa mặt trong không khí ấm áp, thân thương và trong trẻo của không ít ngày xưa. Hành trình dài trở về của Thanh là hành trình trở về tuổi thơ, trở về nhằm tìm những tích tắc bình yên, nhàn sau hầu hết va đập vào đà sống xô người yêu đô thị. Vị trí anh về, ngôi nhà vẫn y nguyên như ngày anh ra đi, con đường lát gạch chén tràng ấy hẳn rất lâu rồi rêu đã phủ, và đông đảo vòng ánh sáng hẳn cũng đã lọt qua vòm cây từ ngày xưa? bao gồm điều ko biết xa xưa chúng cũng từng khiêu vũ múa, tốt chỉ bây giờ chúng new nhảy múa để ngóng Thanh về? Về với bà, cùng với cô Nga sản phẩm xóm, với bác bỏ Nhân, những ồn ã náo nhiệt ko kể kia được Thanh giữ lại trên bậc cửa.

Trở về quá khứ, với vườn cũ và căn nhà cũ, nhưng không khí nhân đồ là một không khí mở. Đấy là cánh cửa gỗ để khép mà lại không đóng, đây là con đường lát gạch chén tràng rêu phủ xuất hiện thêm để đón từng bước chân kỉ niệm; bức tường chắn hoa không hẳn là kéo dãn mà là chạy thẳng đến đầu nhà cùng ngay thềm nhà là cái trường kỉ chờ sẵn… Trong không gian ấy, tất cả đều đưa về dấu hiệu của việc yên bình, luôn sẵn sàng mở lòng đón lấy sự hoài ghi nhớ của chàng. Đó là con mèo già vị trí trường kỷ “mắt lim dim trong sự an toàn và thong thả nhã”. Không khí ấy dường như ít có sự xáo trộn do “Lần làm sao trở về với bà chàng, Thanh cũng thấy không nguy hiểm và rảnh rỗi như thế. Căn nhà với thửa vườn cửa này so với chàng như một nơi mát rượi và hiền lành lành, ở đấy bà cánh mày râu lúc nào thì cũng sẵn sàng chờ đón để thương cảm chàng”.

Nếu không khí trong Dưới trơn hoàng lan là không gian mở ra sau khoản thời gian cánh cửa ngõ gỗ khép lại, thì thời gian dường như là thời gian đóng, thời gian đứng im để chiều lòng một khách cỗ hành trên tuyến phố trở về thừa khứ, quay trở lại với đa số giá trị xưa. Chỉ tất cả một lần thời gian tương lai được nói tới trong câu Thanh nói với Nga khi được đặt câu hỏi về việc khi nào lên tỉnh: “Ngày mai thôi. Kì này được ngủ ít. Dẫu vậy mà mai kia, tôi đang về trên đây lâu hơn” (tr.73), một vài từ đề cập đến thời gian quá khứ như “ngày nào bước chân Nga đi bên trên đó” không tồn tại từ nào mô tả thời gian vượt khứ, còn về cơ bản, thời hạn ở phía trên được không gian hóa. Thời gian hiển hiện sệt biệt tuyệt hảo trong hình ảnh người bà. Trường hợp hình ảnh người già là trong những phương luôn tiện để trình bày quá khứ(2) thì Thạch Lam vào Dưới trơn hoàng lan đã thực hiện “chiêu thức” này một cách rất thành công. Hình ảnh người bà, trong dục tình gia tộc, dục tình thời gian, dĩ nhiên là quá khứ, là hình tượng quá khứ. Nhưng đặc điểm này được gia tăng, sự cũ kĩ xưa xa được tăng thêm khi bạn bà ấy tóc bạc đãi phơ, sống lưng còng, phòng gậy trúc. Thừa khứ hiện rõ hơn lúc hình hình ảnh người được đặt ở kề bên đứa cháu fan thẳng, mạnh… từ bỏ trung trọng điểm là hình ảnh người bà, toàn bộ đồ vật chung quanh đầy đủ phủ những vết bụi thời gian: dòng trường kỉ cũ kĩ, loại điếu cũ kĩ, căn nhà cũ kĩ, thời hạn ngưng đọng ngay cả trong loại dáng khoanh tròn nằm, lim dim mắt của nhỏ mèo già… với điều nhất là khu vườn, căn nhà… bên cạnh đó đều đứng yên, bất tỉnh từ bao giờ, trường đoản cú cái thời xưa cũ hoặc tối thiểu là lần trước Thanh về thăm. Chữ vẫn(3) được nói lại 21 lần (cùng với chính là cũng, vẫn còn) đó là phương nhân thể neo quá khứ lại vào mọi bộc lộ của không gian. Phần lớn, chữ “vẫn”, không phải để duy nhất trạng thái “cũng thế” của việc vật, nhưng sau rốt là tìm hiểu chỉ trạng thái dừng tụ của thời gian. Khi gọi câu văn “Thanh vắng tanh nhà đã gần hai năm nay, vậy mà quý ông có xúc cảm như vẫn ở nhà tự bao giờ. Cảnh sắc vẫn y nguyên, gian bên vẫn tịch mịch và bà nam nhi vẫn tóc bội nghĩa phơ cùng hiền từ”, tất yếu người đọc rất nhiều hiểu đây là trạng thái xưa cũ, nhưng chưa dễ mấy ai hiểu rằng khi Thạch Lam viết “ngoài vườn, trời vẫn nắng”, thì không phải là vẫn như ban nãy, dịp Thanh về, mà vẫn chính là cái nắng nóng của ngày xưa. Cái nắng cũng theo trọng tâm hồn thanh neo lại một biện pháp bền vững, cho tới lần này nam nhi trở về.

Trở lên, bài viết đã chỉ ra một giải pháp khá qua quýt những điểm lưu ý thi pháp khá nổi bật của Dưới trơn hoàng lan theo sự cảm thấy của người viết. Còn nhiều biểu hiện có thể coi như là những đặc sắc thi pháp của thành quả này như lời văn, thủ pháp đối lập… mặc dù nhiên, vì khuôn khổ của bài viết, công ty chúng tôi chưa thể nhắc (cũng như không thể phân tích sâu gần như điểm sẽ thống kê. ước ao rằng shop chúng tôi sẽ gồm dịp trở lại.

Xem thêm: Chia Sẻ 2 Cách Làm Mứt Tắc Không Bị Đắng Dẻo Ngọt Cho Ngày Tết Sum Vầy

Chú thích

Tất cả các trích dẫn trong nội dung bài viết đều rút từ bỏ Thạch Lam tuyển chọn tập, Nxb. Văn học, H.2012.Trần Đình Sử, Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, Nxb. GD, H.1998, tr.71.Việc suy xét chữ “vẫn” trong bên dưới bóng hoàng lan vẫn được bộc lộ trong một phiên bản thảo chép tay của Lê Nguyên Long vào khoảng thời gian 2000, nhưng thiếu hiểu biết vì sao, cho đến lúc này bài phân tích này vẫn ko được công bố.
kimsa88
cf68