NGHỆ THUẬT ĐIÊU KHẮC THỜI LÊ

     

Trong trăm năm của triều đại Lê Sơ, Phật giáo đã bị đẩy lùi về các làng xã, Nho giáo lên ngôi và kinh tế nông nghiệp với dục tình địa công ty – nông dân cũng phạt đạt. Ngoài ba pho tượng đá chùa Ngọc xét nghiệm (Bắc Ninh) tới thời điểm này hình hình ảnh điêu khắc Phật giáo thời Lê Sơ khôn xiết mờ nhạt. Cố kỉnh vào sẽ là nền chạm trổ lăng mộ của các vua Lê làm việc Lam tô (Thanh Hoá). Tám lăng vua Lê với hai bà cung phi đều theo hiệ tượng của lăng vua Lê Thái Tổ làm...




Bạn đang xem: Nghệ thuật điêu khắc thời lê

*

Điêu khắc thời Lê Sơ (1428 – 1527) trong trăm năm của triều đại Lê Sơ, Phật giáo đã bị đẩy lùivề những làng xã, Nho giáo lên ngôi và tài chính nông nghiệp với quan hệ tình dục địa công ty – dân cày cũng phân phát đạt. Ngoài ba photượng đá miếu Ngọc thăm khám (Bắc Ninh) đến thời điểm này hình ảnh điêu tương khắc Phật giáo thời Lê Sơ vô cùng mờ nhạt. Thay vào chính là nềnđiêu tương khắc lăng mộ của những vua Lê sống Lam đánh (Thanh Hoá).Tám lăng vua Lê và hai bà thê thiếp đều theo hiệ tượng của lăng vua Lê Thái Tổ làm năm 1433, mặt phẳng hình vuông, ở chính giữa là mặt đường thần đạo dẫn đến chiêu tập phần ở đáy lăng, 2 bên có hai dãy tượng chầu bao gồm quan hầu, lân, kia giác,ngựa, hổ. Bên ngoài lăng là đơn vị bia. Những lăng khác phần đông tươngtự, tuy các con đồ dùng chầu gồm chút ít ráng đổi. Sau 20 năm chiến tranh với nhà Minh (1407 – 1427), tổ quốc trở bắt buộc hoang tàn, sản đồ bị vơ vét, sách vở và giấy tờ bị đốt, đền chùa bị phá, thợgiỏi bị mang lại Tàu. Vua Lê đành nên dùng hầu hết nông dân lân cận tạc tượng, xây lăng. Tính thô mộc, giản dị, sự bắt buộc kiệm của một chính thể mới lên sẽ dẫn cho một nền điêukhắc đơn điệu, nghèo nàn, dù nhỏ mắt kiến trúc tổng thể và toàn diện khá đặc sắc.Cũng giống hệt như các giai đoạn trước, sống thời Lê Sơ chạm trổ vẫngắn bó quan trọng với kiến trúc. Với sự trở nên tân tiến của các lăngmộ, hồ hết tác phẩm điêu khắc của thời Lê Sơ tìm được chủ yếu nghỉ ngơi thể loại phong cách xây dựng này . Đó là gần như tượng quan lại hầu,tượng thú, là rất nhiều hình đụng khắc trên các thành bậc cửađiện Kính Thiên ,đàn nam giới Giao trên những bia sống lăng chiêu tập và bia ts ở văn miếu (Hà Nội). A .Điêu tự khắc lăng mộ các lăng tuyển mộ thời Lê Sơ hay trang trí bởi 10 pho tượng chia thành 5đôi có :người ,lân.tê giác, ngựa, hổ....ở một sốlăng muộn hơn bao gồm sự thay0 thay đổi nhỏ:tượng voi nạm cho tương hổ ,còn những tượng khác vẫn không thay đổi .Những pho tượng này đều nhỏ tuổi . Kích thước trung bình là 1,1m đối vơi tượng tín đồ Và 0,60m với tượng thú.Một quánh điểmnổi bật , tiện lợi nhận thấy là các pho tượng lăng mộ thời LêSơ tất cả sự thu xếp ,bố cục và kích thước đều nhau ở những lăngmộ ,bắt đâù từ bỏ lăng Lê Lợi .Vì vậy bố cục tổng quan mặt bằng,số lượngvà thể nhiều loại tượng sinh hoạt lăng Lê Lợi biến mẫu mực .Các lăng thời kì sau cứ theo ráng mà làm cho và cũng ko thể núm đổihoặc quá qua hình mẫu,kích thước của Vĩnh Lăng. Điều này phần nào bộc lộ tính khuôn thước, chủng loại mực theo lòng tin nho giáo. Những lăng phần lớn nhỏ, do đó, tượng đặt tại lăng cũngkhông được quá lớn . Bài bản của bản vẽ xây dựng sẽ quy định quy mô, form size cho sản phẩm điêu khắc.Với phần đông pho tượng nhỏ bé như vậy,cách trình bày cũng đơn giản dễ dàng ,bỉểu hiển ở phương pháp tạo dáng, khối, mặt đường nét.Tỉ lệ giữacác phần đưa ra tiếtcũng không thật bao gồm xác.tuy vậy giưã tượngnọ cùng với tượng kia bao gồm sự biến đổi để có tác dụng rõ điểm sáng của từnghình tượng .Tất cả đều được tạo ra từ một khối đá. Họa tiết trang trí bên trên tượng ít.Từ cách tạo hình cho đường đường nét trêncác pho tượng phần nào bộc lộ tính dân gian .Tinh hóa học nho giáo gồm thể biểu thị ở nội dung, nghỉ ngơi cách lựa chọn các hình tượng, cách bố trí đôí xứng qua thần đạoNhưng tác giả của các pho tượng kia lại đó là những fan thợ xuất thân tự nông dân hoăc những người dân lao cồn bìngthường.Vì vậy khi làm ra các thành phầm này chúng ta vẫn bị đưa ra phối vày những cách nhìn ,thị hiếu thẩm mĩ dân gian .Tuy vậytính hóa học nàycó thể đổi khác ở từng lăng ,từng thời gian khác nhau. Ví như xét trên tổng thể và toàn diện 100 năm tồn tại của phòng Lê, phong thái có sự biến đổi ,thay thay đổi theo một quy luậtnhất định .Thời kì đâù,điêu khắc của Lê Sơ vẫn là việc kế thừanhững nét sắc xảo của mĩ thuật Lý ,Trần. Điều này thể hiệnrõ trong chạm trổ ở lăng Lê Thái Tổ.Lăng Lê Thái Tông làm cho năm 1442và phong cách điêu tương khắc ở lăng này biểu hiện sựchuyển tiếp từ Lý ,Trần lịch sự Lê tuy chưa rõ rệt .Có thể nói ,phong giải pháp điêu tương khắc Lê Sơ đã biểu hiện rõ ban đầu từ thời Lê Thánh Tông .Đây cũng chính là thời kì cải tiến và phát triển cực thịnh của phong kiếnLê Sơ.

Xem thêm: Cách Làm Tỏi Đen Bằng Nồi Chiên Không Dầu, Dùng Nồi Cơm Điện Để Làm Tỏi Đen Như Thế Nào



Xem thêm: Top 9 Mẫu Cảm Nhận Về Huấn Cao Trong Chữ Người Tử Tù, Top 9 Mẫu Cảm Nhận Nhân Vật Huấn Cao Siêu Hay

Chắc hẳn rằng vì cố mà các tác phẩm thời gian này được bộc lộ với phong thái hoa mĩ , nõn nường nà,cầu kì hơn những điêu khắc thời trước đó .Tính dân gian bớt dần,ngược lại tính chínhthống biểu hiện rõ rộng trong tác phẳm .Mặc dù vậy, thời giantrôi qua ,điêu khắc Lê Sơ đã còn lại một phong cách riêng lẻ thể hiện trên những tác phẩm sót lại đến ngày nay.phong cáchđó tạo nên mạch gắn liền quá trình trở nên tân tiến của mĩ thuật dân tộc.Gía trị của nó chính là được quá kế và cách tân và phát triển trên truyền thống cuội nguồn và các đại lý dân gian có mặt từ các các thời gian trước .Đó là việc mềm mại ,tinh tế trong đường nét, chặt chẽ ,khái quát và mang ý nghĩa biểu hiển ,tượng trưng cao trong tía cục những hình tượng nghệ thuật của những tác phẳm điêu khắc.Một trong số những tác phẩm điển hình là bia Vĩnh Lăng . Đây làmột tấm bia đá kha khá lớn, còn trọn vẹn .Bia được bỏ trên lưng một tượng rùa có kích cỡ tương đương. BiaVĩnh Lăng cao 2,80m,rộng 1,92m với dày 0,27m.Trong lúc đótượng rùa cao 0,80m,dài 3,58 cùng rộng 1,94m.Điều đáng để ý là các tác đưa thời Lê Sơ vẫn ghép được bia vào tượng rùabằng một kĩ thuật quánh biệt.Vì vậy suốt từng nào năm tồn tại,bia lăng chiêu mộ vẫn được gắn vững chãi với bệ rùa trông như tácphẩm bia và thần rùa được tạo thành từ một khối đá lớn.Trang trítrên biaVĩnh Lăng vẫn được thiết kế theo truyền thống cuội nguồn xưa.Diềmbia đươc trang trí bằng hình tượng nhỏ rồng bố cục tổng quan trong nửa lá đề nối liền nhaugiống như thời Lý.Vũ cơ phiên bản hình tượng rồng trên bia Lăng Vĩnh có không ít đặc điểm giống rồng thời Lý,Trần. Cũng đa số khúc uốn thoăn thoắt, nhịp nhàng, cũng hình lá thiêng bốc lên như ngọn lửa....Nhưng nếu đi vào cụ thể thật kĩ lưỡng cũng nhận thấy nhiều sự chuyển đổi . ở chỗ này không thấy nét đẹp về tỉ lệ như long Lý,các đường nét uốn cũng ko tinh xảo, chuyên nghiệp và thiếu thốn sự đều đặn ,uyển chuyển.Tuy vậy hầu như hình tượng đó vẫn giữ được nét cơ phiên bản về ý thức của dragon Lý với Trần.Hay nóicách khác bé rồng vẫn là một trong những mô típ ,một họa tiết thiết kế trang trí được tạo vị trí tưọng tượng phong phú và đa dạng và đậm chất triết lý của phụ thân ông ta .Trên trán bia Vĩnh Lăng ta phát hiện mô típrồng chầu rồng. Đây là một mô típ quen thụôc của thời Lê Sơthể hiện nay một điểm lưu ý về đề tài trang trí giữa trán bia là mộthình vuông, vào là hình tròn trụ và trung chổ chính giữa là con rồng được thu xếp bố cục cân nặng đối, chặt chẽ.ở trên đây ta gặp gỡ một số khái niệm: vuông, tròn và bé rồng. Liệu các tác mang làm nghệ thuật điêu tự khắc này đã suy nghĩ gì khi tạo nên một mô típ trang trí đẹp mắt và với nhiều ý nghĩa như hình trên.Vuông ,tròn ở chỗ này liệu có phải giống hệt như quan niệm của dân tộc bản địa ta về trời đất,vũ trụ.Và trung chổ chính giữa của trờiđất, ngoài trái đất ấy chính là ông vua đươc biểu thị qua hình tượng nhỏ rồng. Hình tượng con rồng tại đây đã tất cả cách tạo ra hình khách với thời Lý,Trần: trường đoản cú khúc uốn nắn văn vỏ đỗ,đến các chi tiết như vây,sừng,chân,móng....tất cả tạo cho sự uynghiêm,bề nắm cho biểu tượng rồng. Hình vuông, hình tròn trụ vàcon dragon được "đặt" bên trên nền của họa tiết mây hình nấm linh chi,sắp xếp bằng phẳng và thoáng,hoạt ở các góc.các bia nghỉ ngơi lăngLê Thánh Tông (1498),lăng bà hoàng Ngô Thị Ngọc Giao vàlăng Lê Hiến Tông (1505) không thể vẻ đẹp nhất chân thực, chân thật và nháng đạt như bia Vĩnh Lăng nữa .Thay vào kia làsự dày đặc,cầu kỳ về con đường nét và bí quyết tạo hình .Đường nétthì nhan sắc nhọn, kết thúc khoát. Bố cục tổng quan thì cầu kì, rối mắt_cái đẹp mắt cóvẻ trau chuốt, tỉ mỉ.Trên cục bộ trán cùng diềm bia đươc trang trí bởi hình tượng long .Từ thời Lê Thánh Tông,Con rồngđược biểu lộ mang đặc điểm của long thời Lê Sơ .Có thể nói nó đã thoát thoát ra khỏi hình dáng, cách bộc lộ của dragon thời Lý,Trần và xứng danh tiêu biểu, bôc lộ rõ đặc điểm phongcách dragon thời Lê Sơ.Đó là vẻ đẹp nhất sống động, trường đoản cú nhiên, hiện thực, khoẻ dũng mạnh và dữ tợn hơn. Đến đây bé rồng sẽ trởthành một hình tượng văn hoá, tượng trưng cho sức mạnh,uy quyền của vua.Vì vậy có thể nói rằng điều này phần nào do tác động của bốn tưởng đạo nho .Những đường nét mềm mại,cân đối được thay bằng những đường nét sắc, nhọn,mạnh mẽ. Bên cạnh mô típ dragon chầu rồng, ta còn chạm chán nhiều tế bào típ rồngchầu khác như rồng chầu chữ phật, dragon chầu mặt trời, rồngchầu lá đề....tuy vậy,những tế bào típ trang trí nhắc trên không có trên trang trí bia ngơi nghỉ lăng chiêu tập ,mà đa số là bên trên bia sinh hoạt chùa,các tiến sĩ ở văn miếu lại không trang trí hình rồng mà chỉ co hình phương diện trời, mây, nhành hoa và sóng nước . Ngay cả kích thước các bia ở văn miếu quốc tử giám cũng nhỏ hơn lăngcác vua cùng hoàng hậu.Như vậy ta thấy bao gồm một sự lý lẽ rõrãng của hình tượng rồng trong thơi kì Lê Sơ .Từ sự cơ chế này cho biết thêm sự phân chia đẳng cấp và sang trọng theo tinh thần nho giáo được diễn tả khá cụ thể trong nghệ thuật.Hình tượng con rồng không chỉ là một hình mẫu được tạo nên do trí tưởng tương phong phú và đa dạng ,bay bổng của phụ thân ông ta về môt nhỏ vậtthiêng nữa .Nó vẫn thực sự tượng trưng mang đến vương quyền màkhông giành riêng cho những nơi bình dân bình thường.Kể cả làm việc Văn Miếu, khu vực thờ Khổng Tử cũng không vi phạm quy định này.Ngoài hình mẫu thiết kế hình rồng tiêu biểu, trong đụng khắc thời LêSơ còn tồn tại môt số đề tài khác như : kiểu thiết kế hoa thị bốn mùa,sóng nước, mây, hình nấm mèo linh chi, hoa sen....tất cả đều đượcthể hiện khác với những hoa văn cùng các loại của thời kì Lý,Trần. Biểu lộ đó là hoa văn sóng nước .Hoa văn sóng nướcthường được chạm ở diềm, chân bia.ở bia Vĩnh Long vẫn làsóng nước hình núi nhưng cao hơn và các đường tuy vậy songhơn. Ngơi nghỉ mặt bên bia ở lăng bà hoàng Ngô Thị Ngọc Giao lại làsang nước trường cùng sang bội bạc đầu . Vùng sau lại trồi cao như cha ngọn núi, bên trên là họa tiết thiết kế mây bay thành dải.Đây là hiệ tượng sóng nước quan trọng của thời Lê Sơ b. đụng Khắc Trang tri.Chạm tự khắc trang trí thời Lê cực kỳ tinh xảo .Các thành bậc bởi đá, bia đá đông đảo được đụng khắcCảnh nghỉ ngơi của quần chúng. # như các cảnh đấu vật dụng , tấn công cờ, trai gái vui đùa, chèo thuyền, uống ruợu....được va khắc trên mộc ở các đình làng. Những dòng tranh khắc gỗ Đông Hồ,Hàng Trổ nga đời đã tạo ra những bức tranh dân gian sệt sắc,trở thành tài san giá trị trong kho tàng nghệ thuật dân tộc. Nói tới hình tương bé rồng trên bia đá . Thời Lê có không ít bia đá được va khắc nổi ,trang trí hình rồng kề bên các hoạ tiêt sóng ,nước, hoa, lá....Trên lăng vua Lê Thái Tổ, ngơi nghỉ cảc nhì mặt trên chào bán bia đượcchạm khác hàng chục hình rồng lớn nhỏ.Sự hiện nay hình long thời Lý-Trần đã đạt đến mức hoàn chỉnh.Nhìn chung, hình rồng trong thẩm mỹ và nghệ thuật tạo hình Việt Nam cho tới nửa đầu thời Lê vẫn chính là hình dragon có điểm lưu ý rấtriêng. Còn làm việc nửa sau thời Lê,hình dáng của rồng mạnh mẽ mẽgần như phát triển thành hình mẫu hầu hết của nghệ thuât thời Lê.